Nafaka: Türleri, Değiştirilmesi ve Ödenmemesi

Nafaka, boşanma sürecinde ve sonrasında en çok merak edilen konulardan biridir. Kanun, farklı durumlar için farklı nafaka türleri öngörür ve koşullar değiştiğinde bunların yeniden düzenlenmesine imkân tanır.

Nafaka türleri

• Tedbir nafakasıTedbir nafakasıBoşanma davası sürerken eşin ve çocukların geçimi için hükmedilen geçici nafaka (TMK m. 169).: Boşanma davası sürerken eşin ve çocukların geçimi için hükmedilir (TMK m. 169). Hâkim, bu konuda gerekli önlemleri talep olmasa da kendiliğinden alabilir.
• Yoksulluk nafakasıYoksulluk nafakasıBoşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eşe, diğer eşin mali gücü oranında bağlanan nafaka (TMK m. 175).: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eş, diğer eşten mali gücü oranında nafaka isteyebilir (TMK m. 175). Nafaka yükümlüsünün kusurlu olması aranmaz.
• İştirak nafakasıİştirak nafakasıVelayeti kendisine verilmeyen ebeveynin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılmak için ödediği nafaka (TMK m. 182).: Velayeti kendisine verilmeyen ana veya baba, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılır (TMK m. 182).

Yoksulluk nafakasının süresi kamuoyunda ve yargıda tartışılan bir konudur; güncel mevzuat ve yargı kararları her dosyada ayrıca değerlendirilmelidir.

Miktar nasıl belirlenir?

Kanunda sabit bir tutar veya oran yoktur. Hâkim; tarafların gelirlerini ve giderlerini, evlilik süresindeki yaşam standardını, çocukların yaşını ve ihtiyaçlarını birlikte değerlendirir. Kararda nafakanın her yıl belirli bir ölçüte göre artırılması da öngörülebilir.

Nafaka değiştirilebilir mi?

Evet. Tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirmesi halinde nafakanın artırılması ya da azaltılması istenebilir (TMK m. 176). İştirak nafakası da çocuğun ihtiyaçları ya da ebeveynlerin durumu değiştiğinde yeniden belirlenebilir.

Yoksulluk nafakası; alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden kalkar. Alacaklının evlenmeksizin fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz bir hayat sürmesi halinde ise mahkeme kararıyla kaldırılır.

Nafaka ödenmezse ne olur?

Ödenmeyen nafaka, mahkeme kararına dayanılarak icra yoluyla tahsil edilebilir. Ayrıca nafaka kararına uymayan borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsineTazyik hapsiNafaka borcunu ödemeyen kişiyi ödemeye zorlamak için verilebilen, üç aya kadar süren hapis; borç ödenince kalkar (İİK m. 344). karar verilebilir (İİK m. 344). Tazyik hapsi borçluyu ödemeye zorlamaya yöneliktir; borç ödendiğinde sona erer.

Dikkat edilmesi gerekenler

Nafaka taleplerinde gelir ve giderlerin belgelenmesi belirleyicidir. Maaş bordroları, banka hareketleri, kira ve okul giderleri gibi belgeler, hem nafakanın bağlanmasında hem de sonradan değiştirilmesinde temel dayanak olur.